تهیه دستورالعمل جوشکار (WPS) و تایید آن (PQR) و تایید صلاحیت جوشکاران

تهیه دستورالعمل جوشکاری (WPS) و تایید آن (PQR) و تایید صلاحیت جوشکاران (WPQ) از مهم ترین فعالیت های یک پروژه جوشکاری است. طبق بند QW-201 کد ASME Sec. IX مسئولیت تهیه مدارک جوشکاری بر عهده ­ی سازنده یا پیمانکار است ولی نه در این کد و نه در کد/استانداردهای دیگر، صلاحیت، ویژگی یا مدارک خاصی برای تهیه کننده مدارک جوشکاری مشخص نشده است.

البته در استاندارد ISO 14731 توصیه هایی برای دانش فنی هماهنگ کننده جوشکاری (Welding Coordinator) ذکر شده است که می تواند به عنوان یک راهنما مد نظر باشد. از وظایف هماهنگ کننده جوشکاری می تواند تهیه مدارک جوشکاری باشد. در پیوست الف ISO 14731 آمده است که هماهنگ کننده جوشکاری به منظور برآورده کردن الزامات دانش فنی لازم برای انجام وظایف خود می تواند دارای مدارکی چون مهندسی بین المللی جوش (IWE)، تکنولوژیست بین المللی جوش (IWT) و متخصص بین المللی جوش (IWS) باشد.

از مسئول هماهنگ کننده جوشکاری در یک کارگاه یا پروژه می توان با اصطلاح “مهندس جوش” یاد کرد. با وجود اینکه الزام خاصی برای شخص تهیه کننده WPS وجود ندارد ولی تهیه آن را مهندس جوش یا مهندس/تکنسینی که آشنایی کامل با فرایندهای جوش، متریال، جوش پذیری و مشخصات فنی آن ها، مواد مصرفی در جوشکاری، انواع جوش و طرح اتصال، ویژگی های یک جوش خوب و با کیفیت، تکنیک کار و غیره دارد، بر عهده می گیرد. این شخص موظف است در هماهنگی با طراح سازه/قطعه، دستورالعمل جوشکاری یا WPS را به نحوی تهیه و جوشکار را با اطلاعات درون آن چنان راهنمایی کند که جوش تولید شده بتواند الزامات طراحی را برآورده سازد و نیاز و انتظار طراح از آن سازه/قطعه را به نحو مطلوبی تامین کند. مهندس جوش باید WPS تهیه شده را با انجام آزمون های مناسب طبق الزامات استاندارد/کد مربوطه به تایید رسانده و مدرک PQR را هم تهیه کند.

دستور العمل جوشکاری یا WPS با چه مبنایی تهیه می‌شود؟

استاندارد‌هایی که طبق آن WPS جوشکاری تدوین می‌شود، بر اساس استاندارد‌های بین اللملی تدوین می‌شود، تعدادی از این استادندارد‌های بشرح زیر است:

انجمن مهندسین مکانیک آمریکا (ASME)

انجمن نفت و گاز آمریکا (API)

سازمام بین اللملی استاندارد (ISO)

انجمن جوشکاری آمریکا (AWS)

استاندارد AWS D۱.۱: استاندارد AWS D۱. ۱ یک استاندارد جامع و خوب برای تدوین دستور العمل جوشکـاری فولاد‌های ساده کم کربن و فولاد‌های کم آلیاژ است.

استاندارد AWS D۱.۲: برای برای تدوین دستور العمل جوشکاری آلومینیوم بکار می‌رود.

استاندارد AWS D۱.۳: برای تدوین دستور العمل جوشکاری ورق‌های فولادی ۵ میلیمتر و کمتر از آن بکار می‌رود.

استاندارد AWS D۱.۶: برای تدوین دستور العمل جوشکاری فولاد‌های زنگ نزن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استاندارد ASME Section IX: برای تدوین دستور العمل جوشکاری مخازن تحت فشار و بویلر‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استاندارد API ۱۱۰۴: برای تدوین دستور العمل جوشکاری خطوط لوله انتقال نفت و تأسیسات وابسته آن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نتایج کیفیت دستور العمل یا PQR چیست؟

همانطور که در بالاتر اشاره کردیم، نتایج کیفیت دستور العمل یا PQR که مخفف کلمه انگلیسی Procedure Qualification Record می‌باشد، بصورت خلاصه به نتایج تست‌های فوق که با آن WPS تائید می‌شود، PQR گفته می‌شود. به عبارت دیگر نتایج تست نمونه جوشکاری شده با یک WPS مشخص است.

مدرک تأیید صلاحیت جوشکار WPQ چیست؟

بعد آنکه با انجام تست تائید PQR، دستور العمل جوشکاری یا WPS تائید شد به یک جوشکار با مهارت لازم برای انجام جوشکاری نیاز داریم برای این منظور باید از مهارت جوشکاری برای انجام آن مطمئن گردیم برای همین منظور یک نمونه یا کوپن مشابه سازه اصلی که قرار است جوشکاری شود به جوشکار داده می‌شود تا آن را مطابق WPS تائید شده جوشکاری کند و سپس جوش تست می‌شود و اگر آزمایش‌های مختلف را پاس کرد، جوشکار صلاحیت انجام جوش را دارد و فردی که در آزمون قبول شده است جوشکار تائید صلاحیت شده گفته می‌شود. به عبارت دیگر مرحله آخر برای رسیدن به یک جوش با کیفیت با داشتن WPQ تائید صلاحیت جوشکاری قابل دستیابی است.