بازرسی مبتنی بر ریسک (RBI) چیست؟
به عنوان یک قانون کلی میتوان گفت که ۹۰٪ خطرات در فرایندهای نفت، گاز و پتروشیمی در ۱۰٪ تجهیزات آنها نهفته است و لذا شناسایی دقیق این تجهیزات برای مدیران و مالکان مجتمعها از اهمیت شایانی برخوردار است.
بازرسی مبتنی بر ریسک (RBI) چیست؟
بازرسی بر مبنای ریسک نسل سوم، به ترتیب بعد از بازرسی بر اساس زمان ( (Time-Based Inspection و بازرسی بر مبنای وضعیت ( (Condition-Based Inspection و نوینترین نسل برنامهریزی بازرسی تجهیزات در صنایع و بویژه صنعت نفت، گاز و پتروشیمی میباشد؛ که البته پیچیدگیهایی را در برنامهریزی و مدیریت این خانواده از بازرسیها ایجاد مینماید و طبیعتا استفاده از متدولوژی ساختاریافته معتبر و ابزارهای نرم افزاری معتبری را طلب مینماید. RBI از سه مرحله ارزیابی احتمال خرابی، ارزیابی نتایج خرابی و متعاقبا محاسبه مقدار خطر، و در نهایت ارائه برنامه بازرسی و کاهش خطر تشکیل شده است و همانطور که گفته شد در سه حالت کیفی، کمی و نیمه کمی قابل انجام میباشد. در ارزیابی کیفی، قضاوت در ارتباط با احتمال و نتایج شکست عمدتا توسط متخصصین هر بخش (Subject Matter Expert) انجام میشود. به عنوان مثال بازهای بین ۱ تا ۱۰ برای احتمال و نتایج شکست در نظر گرفته شده که این اعداد توسط SME به هر تجهیز تخصیص مییابد و مقدار ریسک متعاقبا محاسبه میشود. روش کیفی اگرچه روشی غیر دقیق بوده و نتایج در آن کاملا وابسته به نظر شخصی SME میباشد، اما راهکاری بسیار موثر برای غربالگری اولیه و جداسازی تجهیزات غیر ضروری جهت انجام ارزیابیهای دقیقتر به روش کمی یا نیمه کمی میباشد.
در روش کمی هریک از دو مرحله ارزیابی احتمال و نتیجه تخریب توسط روشی فرمولبندی شده، استاندارد و مشخص صورت پذیرفته و نتایج در قالب اعداد و رقم ارائه میشوند. در روش شبه کمی یا یکی از فرایندهای ارزیابی احتمال و نتیجه تخریب کیفی بوده و یا هر دو مرحله کمی انجام شده اما نحوه ارائه مقدار ریسک کیفی میباشد. یکی از رایجترین روشهای ارائه ریسک به صورت کیفی دستهبندی مقادیر احتمال و نتیجه تخریب در دستههایی با حد بالایی و پایینی مشخص و در نهایت تخصیص مقادیر کمی به آنها میباشد.
مزایای استفاده از بازرسی مبتنی بر ریسک (RBI)
استقرار صحیح و بهرهگیری مناسب از رویکرد بازرسی مبتنی بر ریسک (RBI)، به ویژه در سازمانهایی که دارای تجهیزات در معرض خوردگی هستند، مزایای گوناگونی به همراه خواهد داشت. مهمترین این موارد را میتوان به شرح زیر برشمرد:
- افزایش قابلیت اطمینان و یکپارچگی (integrity) داراییها
- براورده سازی الزامات استانداردهای بینالمللی
- افزایش سطح ایمنی در سطح سازمان
- تطابق بیشتر با مقررات زیست محیطی و آلودگیهای کمتر
- کاهش ریسک عدم پوشش تجهیزات توسط رویکردهای قابلیت اطمینان (در صورت استفاده ترکیبی از RCM و RBI)
- کاهش اتلاف مواد، چه در اثر نشت محصولات و چه در اثر خوردگی داراییها
- تفکیک تجهیزات با ریسک ناشی از احتمال خرابی (POF-Driven Risk) با تجهیزات دارای ریسک ناشی از نتیجه خرابی (COF-Driven Risk)
- کاهش هزینههای بازرسی تجهیزات
- کاهش هزینههای تعمیراتی داراییها
- افزایش بهرهبرداری پایدار از داراییها
در صورت استقرار صحیح سیستم مدیریت خوردگی که مهمترین ابزار آن روش بازرسی مبتنی بر ریسک (RBI) است، میتوان انتظار داشت که ضمن افزایش معنیدار در قابلیت اطمینان، دستکم ده درصد در هزینههای نگهداری و تعمیرات تجهیزات صرفهجویی شود.
